وصیت خودنوشت

گشتم! تنها موردی که در قوانین، "خودنوشت" بودن، برای اعتبار سند لازم شمرده شده، #وصیت نامه است. اگر جای دیگری دیدید خبرم کنید:

ماده ۲۷۶ قانون امور حسبی:

وصیت نامه اعم از اینکه راجع باشد به وصیت عهدی یا تملیکی منقول یا غیر منقول ممکن است به طور رسمی یا #خودنوشت یا سری تنظیم شود.

ماده ۲۷۸همان قانون:

وصیت نامه خودنوشت در صورتی معتبر است که تمام آن به خط موصی نوشته شده و دارای تاریخ روز و ماه و سال به خط موصی بوده و به امضاء او رسیده باشد.

✳️چرا تنها وصیت نامه؟  

به نظر می‌رسد علت آن، نگرانی از تنظیم وصیت نامه، بدون اطمینان از تجلی اراده واقعی موصی، درکار بودنِ عیوب انشایی، اکراه و حتی بزهکاری برای تصاحب اموال بوده است. 

شوربختانه آز و چشمداشت به مال سالمندان، چندان است که بعد از فوت نیز، اثرانگشت متوفا را بر برگه‌ها می‌زنند! 

برای اطمینان خاطر و حفاظت از اموال متوفا به سود وراث، این محدودیت گذاشته شده بود تا بشود بیشتر راستی آزمایی کرد.

علاوه بر وصیت نامه خودنوشت، تنظیم وصیت رسمی و امانت گذاردن نزد دفترخانه (وصیت سرًی)  سطح قابل قبولی از اطمینان به اصالت وصیت‌نامه را فراهم می‌کند.

✳️شورای نگهبان محدود کردن اعتبار وصیت نامه به سه مورد بالا را خلاف شرع دانسته و گفته حجیت شرعی، ملاک پذیرش اعتبار وصیت نامه است؛ ولی پیش از آن هم، ماده ۲۸۳ قانون امور حسبی، استثنائاتی در موارد فوق العاده -از قبیل جنگ یا خطر مرگ فوری و امراض ساریه و مسافرت در دریا- قائل شده که نشان می‌دهد یک قاعده مطلق در کار نبوده است.

همچنین، #رای_وحدت_رویه شماره ۵۴ مورخ ۱۳۵۱/۱۰/۱۳ هیئت عمومی دیوان عالی کشور، نافذ بودن وصیتنامه عادی از سهم وراثی که آن را تصدیق کرده‌اند را-صرفنظر از شکل سند- پذیرفته و ادله اثباتی را، بر شکل سند، ترجیح داده است.

✳️نمی‌توان گفت رویه قضایی مشخصی وجود دارد:

گاهی به استناد حجیت شرعی، وصیت عادیِ غیرخودنوشت معتبر شناخته شده:

دادنامه: 9209970223500065

مورخ: 1392/01/31

رای دادگاه بدوی

در خصوص دعوی ...به خواسته صدور حکم به ابطال وصیت نامه مورخ 5/4/89 به استناد عدم رعایت مفاد ماده 278 قانون امور حسبی ... نظربه اینکه وصیت نامه خودنوشت باید به خط موصی (وصیت کننده) باشد که در مانحن فیه وصیت نامه مذکور به خط موصی (آقای الف.ع. مورث طرفین) نمی‌باشد و بدین لحاظ مفاد ماده 278 قانون امور حسبی رعایت نگردیده ... لهذا دعوی مطروحه وارد و ثابت تشخیص و به استناد ماده 197 قانون آیین دادرسی مدنی و ماده 278 قانون امور حسبی، حکم به ابطال وصیت نامه مورخ 5/4/89 صادر و اعلام می‌نماید....

رئیس شعبه ۱۴۸ دادگاه عمومی حقوقی تهران - رضایی فر

رای دادگاه تجدیدنظر استان

تجدیدنظرخواهی ... وارد و موجه است زیرا متوفی در زمان حیات در حضور شهود وصیت نامه را تنظیم کرده و به دلیل بی سواد بودن وی توسط احد از طرفین دعوی مکتوب گردیده و حتی احد از شهود در دفتر اسناد رسمی حاضر شده و امضای وی توسط سردفتر گواهی شده است، علی هذا... رای تجدیدنظرخواسته ... درخور نقض است. 

دادگاه ضمن نقض آن مستندا به مواد 117 و 358 قانون آیین دادرسی مدنی حکم بر بی‌حقی خواهان صادر و اعلام می دارد...

رئیس شعبه ۳۵ دادگاه تجدیدنظر استان تهران - مستشار دادگاه

پورفلاح - زیوری

و گاهی همان دادرس معتقد است نه:

دادنامه: 9409970001001285

مورخ: 1394/11/28

رأی دادگاه بدوی:

در خصوص دعوی... به خواسته تنفیذ وصیت نامه عادی مورخ 1390/02/04 با عنایت به اینکه وصیت نامه موضوع دعوی از اقسام وصیت نامه های موضوع قانون امور حسبی نبوده وضوابط تودیع ونگهداری آن هم بعد از تنظیم حسب احکام قانون مذکور رعایت نگردیده است وهمچنین مورد انکار سایر وراث است ودر زمان تنظیم گواهی حصر وراثت هم از سوی اشخاص ذینفع دروصیت نامه ابراز نگردیده است .دادگاه دعوی راوارد و ثابت ندانسته و با استناد به ماده 197 قانون آئین دادرسی مدنی حکم به بطلان دعوی خواهان صادر و اعلام می دارد ...

رئیس دادگاه شعبه ششم حقوقی اسلامشهر-غلامعلی فخری

رأی دادگاه تجدیدنظر:

... قطع نظر از ابراز گواهی انحصار وراثت در مرحله تجدیدنظرخواهی هیچکدام از وراث (تجدیدنظرخواندگان) وصیت نامه را نسبت به سهم خود تنفیذ نکرده اند و وصیت نامه ابرازی مطابق ماده 276 قانون امور حسبی به یکی از اقسام سه گانه وصیت رسمی، خودنوشت و سری تنظیم نشده لذا قابل پذیرش نیست...لذا ضمن رد اعتراض دادنامه تجدیدنظرخواسته را مستنداً به ماده 358 قانون مرقوم عیناً تأیید می نماید...

شعبه 50 دادگاه تجدیدنظر استان تهران - رئیس و مستشار

محمد زیوری - داود شعبانلو

علی حسن‌پور مافی 

وکیل پایه یک دادگستری

۱۴۰۳/۱۱/۴

تلگرام: https://t.me/vanevesht

واتساپ: https://whatsapp.com/channel/0029Vagaj696xCSVbGmHMF3a